Roszczeniem pieniężnym jest roszczenie, które obejmuje zapłatę określonej sumy pieniężnej. Tym samym, według przeprowadzonego przez ustawodawcę wyczerpującego podziału roszczeń na pieniężne i niepieniężne to do tej drugiej grupy zaliczymy np. żądanie ustalenia, że przysługujące drugiej stronie świadczenie pieniężne należne jest w niższej wysokości albo obowiązek spełnienia świadczenia pieniężnego wygasł lub w ogóle nie istniał. Roszczenie o ustalenie jest w tym wypadku roszczeniem majątkowym, które nie ma jednak charakteru roszczenia pieniężnego. Dlatego można żądać jego zabezpieczenia tylko na zasadach określonych w art. 755 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego.
Jeżeli zdarzyłoby Ci się Drogi wykonawco złożyć do sądu wniosek o udzielenie zabezpieczenia jakiegokolwiek roszczenia pieniężnego w sposób, który nie został wymieniony w art. 747 KPC, to wniosek taki zostanie przez sąd oddalony (lub ew. odrzucony, jest to sporne w doktrynie).
Sposoby zabezpieczenia roszczeń pieniężnych
Zgodnie z art. 747 kpc zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje przez:
1) zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego;
2) obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową;
3) ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu;
4) obciążenie statku albo statku w budowie hipoteką morską;
5) ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;
6) ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub
gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.
Poniżej, w tym i następnym wpisie, krótko omówię sposoby zabezpieczenia roszczeń, które są najbardziej charakterystyczne dla relacji wykonawca – inwestor oraz podwykonawca – wykonawca.
Zajęcie ruchomości
Sposób zabezpieczenia przez zajęcie ruchomości ma zastosowanie do materialnych przedmiotów, które nie są nieruchomościami lub ich częściami składowymi, a także do pieniędzy w walucie polskiej i obcej, udziałów we współwłasności ruchomości, statków niewpisanych do rejestru okrętowego, instrumentów finansowych, w tym zmaterializowanych papierów wartościowych, a także do zwierząt, do których zajęcia odpowiednio stosuje się przepisy o egzekucji z ruchomości, pod warunkiem że nie są one sprzeczne z przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt.
Zajęcie ruchomości zostaje dokonane przez komornika poprzez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia. Skutkiem zajęcia ruchomości jest to, że rozporządzenia ruchomością (np. sprzedaż, darowizna) dokonane po zajęciu nie wywierają wpływu na dalszy bieg postępowania, a ewentualna późniejsza egzekucja może być prowadzona również przeciwko nabywcy tej rzeczy (art. 848 KPC).
Ponadto, zajęcie ruchomości nie narusza regulacji chroniących nabywcę w dobrej wierze. W takim przypadku nabywcy będzie można przypisać dobrą wiarę jeżeli jego brak wiedzy o postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia w konkretnym stanie faktycznym można uznać za usprawiedliwiony. Zajęcie ruchomości nie ogranicza natomiast obowiązanego w zakresie dokonania czynności zobowiązujących, tak więc jeżeli obowiązany zobowiązał się do rozporządzenia ruchomością będącą przedmiotem zabezpieczenia, to taka czynność wywoła skutki prawne zgodnie z treścią zobowiązania, ale będzie pozbawiona skuteczności względem uprawnionego.
Wniosek o udzielenie zabezpieczenia
W sprawie o zapłatę wniosek o udzielenie zabezpieczenia poprzez zajęcie ruchomości, nawet jeżeli wnioskodawca ma wiedzę na temat tego co wchodzi do majątku dłużnika, nie powinien szczegółowo wymieniać tych ruchomości odnośnie których wierzyciel–wnioskodawca chce dokonać zabezpieczenia. Jest tak, ponieważ sąd udzielając zabezpieczenia wskaże tylko i wyłącznie te same ruchomości, mające być przedmiotem zabezpieczenia, które we wniosku wymienił wnioskodawca. Co za tym idzie, komornik będzie mógł dokonać zajęcia tylko tych konkretnych, wyraźnie wskazanych w postanowieniu sądu ruchomości. Jeżeli w takiej sytuacji wnioskodawca przeceni wartość konkretnych ruchomości to może się okazać, że jego roszczenie nie zostało w pełni zabezpieczone.
Gdyby wnioskodawca po prostu wskazał ogólnie, że przedmiotem zabezpieczenia mają być ruchomości dłużnika to sąd powtórzyłby takie stwierdzenie w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia, a kwestia które dokładnie przedmioty zostaną zajęte zostałaby pozostawiona uznaniu komornika, który oczywiście musiałby kierować się tym, aby zająć ruchomości, które łącznie mają wartość co najmniej taką jak kwota, która ma być zabezpieczona. Dopuszczalność ogólnego formułowania wniosków w powyższym zakresie potwierdza orzecznictwo, w tym np. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 12 października 2012 roku (sygn. I ACz 1779/12), w którym sąd ten stwierdził, że „wskazanie jedynie kwoty zabezpieczenia i miejsca, gdzie ruchomości, które miałyby zostać zajęte w ramach zabezpieczenia mają się znajdować, jest dopuszczalne i wystarczające dla uwzględnienia wniosku”.
Zajęciu mogą podlegać również ruchomości obowiązanego, które znajdują się w posiadaniu osoby trzeciej; Wówczas to ta osoba powinna być wymieniona w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia. Należy jednak pamiętać, że, co do zasady, przedmioty te będą mogły być zajęte tylko, gdy ta osoba trzecia zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią one własność dłużnika – obowiązanego.
Dozór
Ustanawiając zabezpieczenie poprzez zajęcie ruchomości, sąd może wskazać osobę dozorcy, któremu mają być one wydane. Dozorcą nie może być wierzyciel – uprawniony. Jeżeli osoba zobowiązana do dozoru nie została wskazana to przedmiotowe ruchomości komornik pozostawi pod pieczą osoby, u której je zajął. Zajęte papiery wartościowe sąd składa w banku, a zajęte pieniądze na rachunek depozytowy Ministra Finansów. Zasadą jest, że dozorca za wykonywanie dozoru może żądać zwrotu wydatków z tym związanym oraz wynagrodzenia stosownie do poniesionych trudów. Wyjątkiem jest dłużnik, członkowie jego rodziny wspólnie z nim zamieszkający oraz osoba trzecia, u której rzeczy zajęto – im wynagrodzenie nie przysługuje. Osoby te jednak z reguły zachowują prawo zwykłego używania zajętej rzeczy, oczywiście w taki sposób, aby nie straciła ona na wartości.
