FIDIC to akronim francuskiej nazwy Międzynarodowej Federacji Inżynierów Konsultantów (Fédération Internationale des ingénieurs-Conseils, www.fidic.org). Organizacja ta powstała w 1913 r. zrzeszając krajowe stowarzyszenia niezależnych inżynierów konsultantów. Członkiem FIDIC w Polsce jest SIDIR (Stowarzyszenie Inżynierów Doradców i Rzeczoznawców, www.sidir.pl). Federacja ta zajmuje się wydawaniem publikacji zawierających powszechnie stosowane i powoływane w umowach międzynarodowych wzory dotyczące zawierania umów i organizowania procedur przetargowych. Wzory te są przetłumaczone na język polski i coraz częściej są stosowane w trakcie realizacji dużych inwestycji w naszym kraju.
Główne wzory kontraktów to:
Warunki kontraktowe dla budowy dla robót inżynieryjno – budowlanych projektowanych przez zamawiającego, tzw. Czerwona księga – jest to wzór umowy o wykonanie robót budowlanych na podstawie dokumentacji projektowej przygotowanej przez zamawiającego lub biuro projektowe w jego imieniu;
Warunki kontraktowe dla urządzeń oraz projektowania i budowy, tzw. Żółta księga – wzory te znajdują zastosowanie gdy wykonawca projektuje inwestycję w porozumieniu z zamawiającym, a następnie jest on również wykonawcą tych robót;
Warunki kontraktowe dla projektów „pod klucz”, tzw. Srebrna księga – wzór ten stosuje się przy trybie Zaprojektuj i wybuduj, gdzie wykonawca realizuje potrzebę budowlaną inwestora od A do Z – to wykonawca najpierw sporządza dokumentację Projektowa a następnie wykonuje roboty budowlane, za które zamawiający ma obowiązek zapłacić stałe wynagrodzenie ryczałtowe.
Oprócz tego istnieje jeszcze wiele innych wzorców opracowywanych przez tę organizację, np. tzw. Biała księga, która jest wzorem umowy o pełnienie funkcji inżyniera – konsultanta w razie realizacji robót w oparciu o wzorce FIDIC.
Znaczenie wzorów FIDIC
Wzory te zawierają liczne rozwiązania upraszczające procedury, np. zasady postępowania w razie wystąpienia robót dodatkowych czy kwestie organizujące odstąpienie od umowy, jednak ich stosowanie wymaga niejednokrotnie dużej wiedzy inżynierskiej i prawniczej.
Wzory kontraktowe FIDIC mają za zadanie wyważyć interesy zamawiającego i wykonawcy oraz mogą być stosowane w Polsce na zasadzie swobody umów. Zgodnie z art. 353(1) Kodeksu cywilnego strony umowy mogą ułożyć ją według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
A od strony praktycznej?
Wzory FIDIC, w razie ich umownego przyjęcia przez strony przy realizacji jakiegoś kontraktu (umowy), stają się integralną częścią tej umowy, a ich postanowienia wiążą zamawiającego / inwestora oraz wykonawcę. Tym samym, dla oceny czy zamówienie zostało wykonane w sposób prawidłowy wzory te należy stosować o ile nie są sprzeczne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa krajowego.
Warto również zauważyć, że wzory te mają charakter pomocniczy i powinny być weryfikowane i dostosowywane do potrzeb konkretnej sytuacji związanej z realizacją danej inwestycji.
Z punktu widzenia wykonawcy / podwykonawcy warto również zauważyć, że w praktyce często większy i ekonomicznie silniejszy podmiot zamawiający / inwestor przedstawia takiemu wykonawcy już gotową umowę, którą ten ostatni może tylko albo zaakceptować w całości albo zrezygnować ze współpracy. Mamy wtedy do czynienia z umową adhezyjną (przystąpieniową) z punktu widzenia wykonawcy.
Zwykle będzie to skutkować tym, że w razie sporu i wątpliwości co takie narzucone wykonawcy przez drugą stronę postanowienia oznaczają, będą mogły być one interpretowane przez sąd właśnie na korzyść wykonawcy.
