Kodeks postępowania cywilnego reguluje nie tylko sposób prowadzenia procesu, ale również np. postępowanie egzekucyjne, które zawarte jest w części III tego obszernego, a także niezwykle istotnego aktu prawnego. Dział drugi tej części o nazwie „Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności”, pisząc w pewnym uproszczeniu, dotyczy tego jakie formalności muszą być dochowane, aby wreszcie przedstawić komornikowi odpowiedni dokument, na podstawie którego ten wyegzekwuje od dłużnika nasze świadczenie. Czynności egzekucyjne są wykonywane przez komorników z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądów. Do właściwości tych ostatnich należy właśnie nadawanie tytułom egzekucyjnym klauzul wykonalności i jest to, co do zasady, pierwszy etap postępowania egzekucyjnego.
Tytuł egzekucyjny
Generalnie, egzekucję długu od dłużnika prowadzi się w oparciu o tzw. tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Zgodnie z art. 777 §1 kpc tytułami egzekucyjnymi są:
1. orzeczenie sądu (np. wyrok lub postanowienie) prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem;
2. orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;
3. inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej, np. niektóre akty pochodzące od organów administracji państwowej;
4. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
5. akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy wakcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
6. akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.
Adresat wniosku o nadanie klauzuli wykonalności
Zasadą jest, że klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła lub nadal toczy. Dlatego zazwyczaj to do ww. sądu należy kierować swój wniosek w tej sprawie. Jeżeli akta sprawy (np. wskutek wniesienia apelacji od orzeczenia przez którąś ze stron) znajdują się w sądzie drugiej instancji, to wtedy ten sąd nadaje klauzulę wykonalności, aczkolwiek są wyjątki od tej reguły (np. jeżeli wykonanie tytułu egzekucyjnego jest uzależnione od zdarzenia, które udowodnić powinien wierzyciel, klauzulę wykonalności i tak powinien nadać sąd I instancji, po dostarczeniu dowodu tego zdarzenia w formie dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym).
Opłaty
Pierwszy wniosek o wydanie na podstawie akt odpisu orzeczenia kończącego postępowanie z klauzulą wykonalności, złożony przez stronę, która wszczęła postępowanie zwykle nie podlega żadnej opłacie. Jeżeli wniosek nie jest pierwszy lub jest złożony przez inną stronę niż ta, która wszczęła postępowanie to podlega opłacie 20 złotych za każde rozpoczęte 10 stron wydanego dokumentu.
W niektórych przypadkach sąd pobiera opłatę stałą 50 zł za nadanie klauzuli wykonalności. Dotyczy to wniosków o:
• nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, innemu niż orzeczenie sądu, ugoda sądowa, nakaz zapłaty albo ugoda zawarta przed mediatorem w wyniku prowadzenia mediacji na podstawie postanowienia sądu kierującego strony do mediacji;
• nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika;
• nadanie klauzuli wykonalności przeciwko lub na rzecz osoby innej niż wskazana w tytule egzekucyjnym, na którą przeszło uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu lub w toku sprawy przed wydaniem tytułu;
• nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki.
Rozszerzony krąg podmiotów odpowiedzialnych
Zasadą jest, że klauzulę wykonalności nadaje się wyłącznie przeciwko podmiotom, które były wcześniej pozwanymi/uczestnikami postępowania nieprocesowego. Istnieje jednak szereg przypadków, w których egzekucję kieruje się również do innych osób, np. do spadkobierców, małżonka dłużnika, fundacji rodzinnej, itd. W tym miejscu na pewno warto pokrótce wskazać jeszcze spółki. Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, że wiele osób zakładając spółki prawa handlowego śpi aż nazbyt spokojnie jak gdyby wyobrażając sobie, że są otoczeni skuteczną tarczą przed ewentualnym ponoszeniem jakiejkolwiek finansowej odpowiedzialności za długi spółki. Tymczasem, często taka tarcza okazuje się dziurawa.
Wspólnicy spółki cywilnej od początku odpowiadają całym swoim majątkiem, przy czym do egzekucji z majątku wspólnego takich wspólników niezbędny jest tytuł egzekucyjny wydany przeciwko wszystkim wspólnikom; dopiero wtedy sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko któremukolwiek ze wspólników odnośnie ww. go majątku.
Zgodnie natomiast z art. 778(1) kpc jeżeli egzekucja przeciwko spółce osobowej (czyli przeciwko spółce jawnej, partnerskiej, komandytowej lub spółce komandytowo – akcyjnej) okaże się bezskuteczna lub jest oczywiste, że byłaby bezskuteczna to wierzyciel ma prawo żądać, aby sąd nadał klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi, który ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem a w chwili wszczęcia postępowania w sprawie, w której został wydany tytuł egzekucyjny przeciwko spółce był jej wspólnikiem. Podobnie rzecz się ma odnośnie spółek kapitałowych, czyli spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych oraz prostych spółek akcyjnych.
