Charakter odpowiedzialności wykonawcy – gwaranta
Odpowiedzialność gwarancyjna wykonawcy ma charakter absolutny, jest oderwana od pojęcia winy. Wykonawca zapewnia inwestora o określonym stanie obiektu, a gdy stan faktyczny nie odpowiada jego deklaracjom, ponosi odpowiedzialność w zakresie określonym umową gwarancji.
Umowa gwarancji jest jednym ze źródeł zobowiązań w rozumieniu Kodeksu cywilnego, dlatego gwarant ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na tzw. zasadach ogólnych, czyli w oparciu o art. 471 i następne Kodeksu cywilnego. Aby jednak zamawiający lub inny uprawniony z umowy gwarancji mógł tę odpowiedzialność skutecznie wyegzekwować powinien ją oprzeć na spełnieniu trzech przesłanek:
1) niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków gwarancyjnych przez wykonawcę w związku z brakiem cechy obiektu, o której wykonawca zapewnił;
2) poniesienie szkody;
3) związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą.
Ciężar dowodu
Zgodnie z zawartą w art. 6 KC ogólną regułę dowodową to wierzyciel (czyli inwestor lub inny uprawniony z umowy gwarancji) dochodząc roszczenia odszkodowawczego od wykonawcy – gwaranta musi wykazać w procesie okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Przede wszystkim więc inwestor powinien zacząć od tego, aby w ogóle udowodnć istnienie zobowiązania (umowy) i jego treść wyznaczającą powinne zachowanie się dłużnika. Następnie – wskazane wyżej przesłanki, które teraz krótko rozwinę.
Niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków gwarancyjnych
Ze względu na charakter odpowiedzialności wykonawcy – gwaranta, który funkcjonuje w oderwaniu od pojęcia winy, inwestor ma ułatwione zadanie, ponieważ w przypadku nienależytego wykonania wystarczy de facto, że wskaże i udowodni co zostało wykonane nieprawidłowo/niezgodnie z treścią zobowiązania. Wynika to z domniemania prawnego (preasumptio iuris tantum) przewidzianego w art. 471 KC, które jednak może być wzruszone. To gwarant-wykonawca, aby uwolnić się od odpowiedzialności musi wykazać, że przyczyną zaistnienia wady był czynnik zewnętrzny, za który on nie odpowiada, a nie np. błąd produkcyjny lub wynikający z użytego materiału (tak również Sąd Najwyższy w wyroku z 21.5.1999 r., III CKN 253/98).
Pewne wątpliwości dowodowe mogą pojawić się w przypadku konieczności dowodzenia niewykonania zobowiązania. Do niewykonania zobowiązania dochodzi wtedy, gdy realizacja świadczenia nie nastąpiła i jednocześnie istnieją okoliczności wyłączające późniejsze jego spełnienie. W umowie o roboty budowlane (oraz wielu innych) świadczenie wykonawcy polega na czynieniu (łac. facere). Należy podzielić przekonanie, że mnogość sytuacji życiowych wymaga każdorazowo różnego podejścia do problemu, jednak e-maile, zdjęcia, np. działki, na której budynek miał zostać wzniesiony, pomieszczenia, w którym instalacja miała być zamontowana, itd. zwykle powinny być wystarczające.
Poniesienie szkody
Kodeks cywilny nie zawiera legalnej definicji szkody. Szkodę w rozumieniu art. 361 KC stanowi różnica między stanem majątkowym poszkodowanego, który powstał po nastąpieniu zdarzenia powodującego uszczerbek, a stanem, jaki by w jego majątku istniał, gdyby to zdarzenie nie nastąpiło (por. wyrok SN z 3.2.1971 r., III CRN 450/70). Szkoda może polegać na zmniejszeniu aktywów lub powiększeniu pasywów poszkodowanego. Ten sposób określenia szkody nazywany jest różnicowym albo dyferencyjnym.
Zarówno strata, jak i utrata korzyści, może polegać na zmniejszeniu aktywów lub powiększeniu pasywów. Tytułem przykładu: zniszczenie rzeczy wykorzystywanej w działalności gospodarczej powodować będzie zmniejszenie aktywów o wartość tej rzeczy (strata – damnum emergens) oraz niemożliwość uzyskania dochodu, jaki osiągany był przez wykorzystanie tej rzeczy (utracone korzyści – lucrum cessans).
Związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą
W art. 471 KC chodzi o tzw. adekwatny związek przyczynowy, w ramach którego zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa swego działania lub zaniechania. Bez spełnienia warunku, że między określonym zdarzeniem obciążającym (przypisanym przez przepis prawny) zobowiązanego do odszkodowania a powstałą szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy, roszczenie odszkodowawcze nie powstanie.
Adekwatny związek przyczynowy według Kodeksu cywilnego istnieje jedynie wówczas, gdy w łańcuchu kolejnych przyczyn i skutków mamy do czynienia tylko z takimi przyczynami, które normalnie wywołują dane skutki. Jeżeli natomiast skutek jest następstwem przyczyny nietypowej – a sami musimy dokonać tej oceny – to wówczas w świetle KC nie istnieje związek przyczynowy między tym zdarzeniem a skutkiem. Każdorazowy przypadek należy więc poddać odrębnej ocenie. Tytułem przykładu: normalnym (adekwatnym) związkiem przyczynowym wynikającym z braku oddania przez wykonawcę budynku biurowego na czas będzie konieczność wynajmowania przez inwestora innego budynku, ale już nie np. rozwód inwestora z żoną i w efekcie utrata połowy majątku 😉
Warunki wyłączenia/ograniczenia odpowiedzialności gwaranta
Ze względu na złożony charakter świadczenia wykonawcy w umowie o roboty budowlane celowe może być, aby dążył on do wprowadzenia pewnych ograniczeń/wyłączeń swojej odpowiedzialności gwarancyjnej. Mogą nimi być np.:
1) niewykonywanie przez uprawnionego z tytułu gwarancji inwestora nałożonych na niego obowiązków takich jak m.in.:
a) zapewnienie regularnego serwisowania urządzeń, dokonywania określonych przeglądów obiektu,
b) zobowiązanie do wykonywania innych czynności w obiekcie, ewentualnie zlecanie ich wykonawcy lub innym wskazanym przez wykonawcę podmiotom,
c) powstrzymanie się inwestora przed fizyczną ingerencją w efekt wykonanych przez gwaranta robót;
2) ingerencja w efekt robót budowlanych osób trzecich, za których działania i zaniechania wykonawca nie ponosi odpowiedzialności.
